BÀI 1: ĐỘNG NĂNG - THẾ NĂNG
I. Động năng
Một viên bi chuyển động đến đập vào viên bi khác làm cho chúng biến đổi chuyển động. Các phân tử khí chuyển động tạo thành gió có thể làm di chuyển thuyền buồm, làm quay tua-bin của máy phát điện gió. Dòng nước chảy xiết có thể làm quay các bánh xe nước. Năng lượng mà vật có được do chuyển động gọi là động năng.
Động năng của vật phụ thuộc vào khối lượng và tốc độ của vật. Một vật có khối lượng m đang chuyển động với tốc độ v thì động năng của vật được tính theo công thức:
Trong đó:
- m: Khối lượng của vật (đơn vị: kg).
- v: Tốc độ của vật (đơn vị: m/s).
- Wđ: Động năng của vật (đơn vị: Jun - ký hiệu là J).
Từ công thức trên ta suy ra: Khối lượng m = 2Wđ / v² và Tốc độ v = √(2Wđ / m).
Hình 1.1: Chiếc xe đua công thức 1 (F1) chuyển động với tốc độ lớn mang động năng khổng lồ
II. Thế năng
Thế năng trọng trường (gọi tắt là thế năng) là năng lượng của một vật khi nó ở một độ cao nhất định so với mặt đất hoặc so với một vị trí được chọn làm gốc để tính độ cao.
Độ lớn của thế năng trọng trường được tính bằng công thức:
Trong đó:
- P: Trọng lượng của vật (đơn vị: N), m: Khối lượng của vật (kg).
- h: Độ cao của vật so với gốc tính thế năng (m).
- Wt: Thế năng trọng trường của vật (Jun - J).
Lưu ý: Giá trị của thế năng phụ thuộc vào gốc tính thế năng. Người ta thường quy ước chọn mặt đất làm gốc tính thế năng (tại đó h = 0, Wt = 0).
Hình 1.2: Cây cung bị kéo căng tích trữ thế năng đàn hồi chuẩn bị phóng mũi tên
Góc Thí Nghiệm Trực Quan & Video Bài Giảng
1. Video Bài Giảng Động Năng - Thế Năng
2. Thí Nghiệm Mô Phỏng Trực Quan
Bài Tập Tự Luyện Vận Dụng
Bài 1: Một ô tô có khối lượng 1200 kg đang chuyển động với vận tốc 72 km/h. Tính động năng của ô tô.
Lời giải:
Đổi: 72 km/h = 72 / 3,6 = 20 m/s.
Động năng của ô tô là: Wđ = ½ m v² = ½ × 1200 × 20² = 240.000 (J).
Câu 2: Động năng của một vật phụ thuộc vào yếu tố nào?
A. Khối lượng và độ cao của vật.
B. Khối lượng và tốc độ của vật.
C. Tốc độ và hình dạng của vật.
D. Trọng lượng và thể tích của vật.
Câu 3: Một vật có khối lượng 2 kg ở độ cao 5 m so với mặt đất. Lấy g = 10 m/s². Thế năng trọng trường của vật đối với mặt đất là:
A. 10 J B. 50 J C. 100 J D. 200 J
(Hướng dẫn: Wt = 10 × m × h = 10 × 2 × 5 = 100 J)
Câu 4: Khi một vật rơi từ trên cao xuống dưới (bỏ qua lực cản không khí) thì:
A. Động năng giảm, thế năng tăng.
B. Động năng tăng, thế năng giảm.
C. Cả động năng và thế năng đều giảm.
D. Cả động năng và thế năng đều tăng.
Câu 5: Một chiếc thùng hàng có khối lượng 45 kg được cần cẩu nhấc lên cao. Khi đạt đến vị trí đứng yên, thế năng trọng trường đo được là 2700 J. Hỏi thùng hàng đang ở độ cao bao nhiêu mét?
Lời giải:
Độ cao của thùng hàng so với mặt đất là: h = Wt / (10 × m) = 2700 / (10 × 45) = 6 (m).