Bài 2 Nhân đa thức với đa thức
1 Quy tắc
- Ví dụ : Nhân đa thức x-2 với đa thức 6x2-5x+1
- Gợi ý + Hãy nhân mỗi hạng tử của đa thức x-2 với đa thức 6x2-5x+1
+ Hãy cộng các kết quả vừa tìm được ( chú ý dấu của các hạng tử )
- Hướng dẫn
(x-2)(6x2-5x+1)=x(6x2-5x+1)-2(6x2-5x+1)
=x6x2+x(-5x)+x1+(-2)6x2+(-2)(-5x)+(-2)1
=6x3-5x2+x-12x2+10x-2
=6x3-17x2+11x-2
- Ta nói đa thức 6x3-17x2+11x-2 là tích của đa thức x-2 và đa thức 6x2-5x+1
- Tổng quát , ta có quy tắc nhân đa thức với đa thức như sau : Muốn nhân một đa thức với một đa thức , ta nhân mỗi hạng tử của đa thức này với từng hạng tử của đa thức kia rồi cộng các tích với nhau
==) Nhận xét : Tích của hai đa thức là một đa thức
(?) Nhân đa thức xy-1 với đa thức x3-2x-6
- Hướng dẫn :
Ta có: (xy-1)(x3-2x-6)
=xy(x3-2x-6)-1.(x3-2x-6)
=xy.x3-xy.2x-xy.6-(x3-2x-6)
=xy.x3-xy.2x-xy.6-x3+2x+6
=x4y-x2y-3xy-x3+2x+6
=x4y-x3-x2y-3xy+2x+6
- Chú ý : Khi nhân đa thức của một biến ở ví dụ trên , ta còn có thể trình bày như sau :
| 6x2-5x+1 | |
| x-2 | |
| -12x2+10x-2 | |
| 6x3-5x2+x | |
| 6x3-17x2+11x-2 |
- Ở cách này , trước kết quả ta phải sắp xếp các đa thức theo lũy thừa giảm dần hoặc tăng dần của biến, sau đó trình bày như sau :
- Đa thức này viết dưới đa thức kia
- Kết quả của phép nhân mỗi hạng tử của đa thức thứ hai với đa thức thức nhất được viết riêng trong 1 dòng
- Các đơn thức đồng dạng được xếp vào cùng một cột
- Cộng theo từng cột
2 Áp dụng
(?) làm tính nhân
a) (x+3)(x2+3x-5)
b) (xy-a)(xy+5)
- Hướng dẫn :
a) (x + 3)(x2 + 3x – 5)
= x.(x2 + 3x – 5) + 3.(x2 + 3x – 5)
= x.x2 + x.3x + x.(–5) + 3.x2 + 3.3x + 3.(–5)
= x3 + 3x2 – 5x + 3x2 + 9x – 15
= x3 + (3x2 + 3x2) + (9x – 5x) – 15
= x3 + 6x2 + 4x – 15.
b) (xy – 1)(xy + 5)
= xy.(xy + 5) + (–1).(xy + 5)
= xy.xy + xy.5 + (–1).xy + (–1).5
= x2y2 + 5xy – xy – 5
= x2y2+ 4xy – 5.
(?) Viết biểu thức tính diện tích của 1 hình chữ nhật theo x và y , biết 2 kích thước của hình chữ nhật đó là (2x+y) và (2x-y)
- Áp dụng : Tính diện tích của hình chữ nhật khi x=2,5 mét và y=1 mét
- Hướng dẫn :
Biểu thức tính diện tích hình chữ nhật là:
S = (2x + y).(2x – y)
= 2x.(2x – y) + y.(2x – y)
= 2x.2x + 2x.(–y) + y.2x + y.(–y)
= 4x2 – 2xy + 2xy – y2
= 4x2 – y2
Áp dụng : khi x = 2,5 mét và y = 1 mét
⇒ S = 4.2,52 – 12 = 4.6,25 – 1 = 25 – 1 = 24
Vậy diện tích của hình chữ nhật là: 24 mét vuông
Bài tập
7. làm tính nhân
a) (x2-2x+1)(x-1)
b) (x3-2x2+x-1)(5-x)
- Hướng dẫn :
a) (x2 – 2x + 1)( x – 1)
= x2.(x – 1) + (–2x).(x – 1) + 1.(x – 1)
= x2.x + x2.(– 1) + (– 2x).x + (–2x).(–1) + 1.x + 1.(–1)
= x3 – x2 – 2x2 + 2x + x – 1
= x3 – (x2 + 2x2) + (2x + x) – 1
= x3 – 3x2 + 3x – 1
b) (x3 – 2x2 + x – 1)(5 – x)
= (x3 – 2x2 + x – 1).5 + (x3 – 2x2 + x – 1).(–x)
= x3.5 + (–2x2).5 + x.5 + (–1).5 + x3.(–x) + (–2x2).(–x) + x.(–x) + (–1).(–x)
= 5x3 – 10x2 + 5x – 5 – x4 + 2x3 – x2 + x
= –x4 + (5x3 + 2x3) – (10x2 + x2) + (5x + x) – 5
= –x4 + 7x3 – 11x2 + 6x – 5
Ta có:
(x3 – 2x2 + x – 1).(x – 5)
= (x3 – 2x2 + x – 1).[–(5 – x)]
= – (x3 – 2x2 + x – 1).(5 – x)
= – (–x4 + 7x3 – 11x2 + 6x – 5)
= x4 – 7x3 + 11x2 – 6x + 5.
8. Làm tính nhân :
a) (x2y2-xy+2y)(x-2y)
b) (x2-xy+y2)(x+y)
- Hướng dẫn :
a) = (x2y2 - xy + 2y)(x – 2y)
= x3y2-2x2y3-().x2y + xy2 + 2xy - 4y2
b) = (x2 – xy + y2)(x + y)
= x3 + x2y – x2y – xy2 + xy2 + y3
= x3 + y3
9. Điền kết quả tính được vào bảng :
| Giá trị của x và y |
Giá trị của biểu thức (x-y)(x2+xy+y2) |
| x=-10; y=2 | |
| x=-1; y=0 | |
| x=2; y=-1 | |
| x=-0,5; y=1,25 | |
| Trường hợp cuối có thể dùng máy tính bỏ túi để tính. | |
- Hướng dẫn :
A = (x – y).(x2 + xy + y2)
= x.(x2 + xy + y2) + (–y).(x2 + xy + y2)
= x.x2 + x.xy + x.y2 + (–y).x2 + (–y).xy + (–y).y2
= x3 + x2y + xy2 – x2y – xy2 – y3
= x3 – y3 + (x2y – x2y) + (xy2 – xy2)
= x3 – y3.
Tại x = –10, y = 2 thì A = (–10)3 – 23 = –1000 – 8 = –1008
Tại x = –1 ; y = 0 thì A = (–1)3 – 03 = –1 – 0 = –1
Tại x = 2 ; y = –1 thì A = 23 – (–1)3 = 8 – (–1) = 9
Tại x = –0,5 ; y = 1,25 thì A = (–0,5)3 – 1,253 = –0,125 – 1,953125 = –2,078125
Vậy ta có bảng sau :
| Giá trị của x và y |
Giá trị của biểu thức (x-y)(x2+xy+y2) |
| x=-10; y=2 | -1008 |
| x=-1; y=0 | -1 |
| x=2; y=-1 | 9 |
| x=-0,5; y=1,25 | –2,078125 |
Luyện tập
10. Thực hiện phép tính :
a) (x2-2x+3)(x-5)
b) (x2-2xy+y2)(x-y)
- Hướng dẫn :
a) (x2-2x+3)(x-5)
= (x2-2x+3).x+(x2-2x+3)..(-5)
= x2.x+(-2x).x+3.x+x2.(-5)+(-2x).(-5)+3.(-5)
=x3-x2+x-5x2+10x-15
=x3-(x2+5x2)+(x+10x)-15
=x3-6x2+x-15
b) (x2-2xy+y2)(x-y)
= (x2 – 2xy + y2).x + (x2 – 2xy + y2).(–y)
= x2.x + (–2xy).x + y2.x + x2.(–y) + (–2xy).(–y) + y2.(–y)
= x3 – 2x2y + xy2 – x2y + 2xy2 – y3
= x3 – (2x2y + x2y) + (xy2 + 2xy2) – y3
= x3 – 3x2y + 3xy2 – y3.
11. Chứng minh rằng giá trị của biểu thức sau không phụ thuộc vào giá trị của biến:
(x-5)(2x+3)-2x(x-3)+x+7
- Hướng dẫn :
Có: (x - 5)(2x + 3) - 2x(x - 3) + x +7
= 2x2 - 10x + 3x - 15 - 2x2 + 6x + x + 7
= (2x2 - 2x2) - (10x - 3x - 7x - x) - (15 - 7)
= 0 - 0 - 8
= -8
Vậy giá trị của biểu thức trên không phụ thuốc vào biến x
- Hướng dẫn :
Rút gọn biểu thức:
A = (x2 – 5)(x + 3) + (x + 4)(x – x2)
= x2.(x + 3) + (–5).(x + 3) + x.(x – x2) + 4.(x – x2)
= x2.x + x2.3 + (–5).x + (–5).3 + x.x + x.(–x2) + 4.x + 4.(–x2)
= x3 + 3x2 – 5x – 15 + x2 – x3 + 4x – 4x2
= (x3 – x3) + (3x2 + x2 – 4x2) + (4x – 5x) – 15
= –x – 15.
a) Nếu x = 0 thì A = –0 – 15 = –15
b) Nếu x = 15 thì A = –15 – 15 = –30
c) Nếu x = –15 thì A = –(–15) – 15 = 15 – 15 = 0
d) Nếu x = 0,15 thì A = –0,15 – 15 = –15,15
13. Tìm x , biết :
(12x-5)(4x-1)+(3x-7)(1-16x)=81
- Hướng dẫn :
VT = (12x – 5)(4x – 1) + (3x – 7)(1 – 16x)
= 12x.(4x – 1) + (–5).(4x – 1) + 3x.(1 – 16x) + (–7).(1 – 16x)
= 12x.4x+ 12x.(–1) + (–5).4x + (–5).(–1) + 3x.1 + 3x.(–16x) + (–7).1 + (–7).(–16x)
= 48x2 – 12x – 20x + 5 + 3x – 48x2 – 7 + 112x
= (48x2 – 48x2) + (– 12x – 20x + 3x + 112x) + (5 – 7)
= 83x – 2
Vậy ta có:
83x – 2 = 81
83x = 81 + 2
83x = 83
x = 83 : 83
x = 1.
14. Tìm ba số tự nhiên chẵn liên tiếp , biết tích của hai số sau lớn hơn tích của hai số đầu là 192
- Hướng dẫn :
gọi ba số tự nhiên chẵn liên tiếp đó là a,a+2,a+4 (a∈∈N)
Có: tích của hai số sau lớn hơn tích của 2 số đầu là 192
=> (a+2)(a+4)-(a+2)a=192
a2+4a+2a+8-a2-2a=192
(a2-a2)+(4a+2a-2a)+8=192
4a=192-8
4a=184
a=46
=> {a+2=46+2=48,a+4=46+4=50}
vậy ba số tự nhiên chẵn liên tiếp cần tìm lần lượt là: 46,48,50
15. Làm tính nhân
a) (x+y)(x+y)
b) (x-y)(x-y)
- Hướng dẫn
a) (x+y)(x+y)
=x(x+y)+y.(x+y)
=x.x+x.y=y.x+y.y
=x2+xy+xy+y2
=x2+xy+y2
b) (x-y)(x-y)
=x(x-y)+(-y)(x-y)
=x.x+x.(-y)+(-y).x+(-y).(-y)
=x2-xy-xy+y2
=x2-xy+y2