Bài 2 (Bài 13 SGK): Khối lượng riêng - Vật lý 8
BÀI 2 (BÀI 13 SGK): KHỐI LƯỢNG RIÊNG
★ KHỞI ĐỘNG
Trong đời sống, ta thường nói sắt nặng hơn gỗ. Phát biểu này có chính xác không? Làm thế nào để so sánh độ nặng nhẹ giữa hai chất khác nhau một cách khoa học nhất? Bài học này sẽ giúp các em giải quyết câu hỏi đó.
I. KHÁI NIỆM KHỐI LƯỢNG RIÊNG
???? HOẠT ĐỘNG HỌC SINH
- Hãy dự đoán khối lượng của hai khối lập phương có cùng thể tích 1 cm³: một khối bằng sắt và một khối bằng chất dẻo (nhựa). Khối nào sẽ có khối lượng lớn hơn?
- Từ đó, muốn so sánh độ nặng nhẹ của các chất khác nhau, ta cần quy đổi chúng về cùng một đại lượng nào?
Thực nghiệm chứng tỏ rằng, các vật làm bằng các chất khác nhau nhưng có cùng một thể tích thì sẽ có khối lượng hoàn toàn khác nhau. Để đặc trưng cho sự nặng nhẹ của một chất, người ta dùng đại lượng gọi là Khối lượng riêng.
???? KIẾN THỨC TRỌNG TÂM & CÔNG THỨC
Khối lượng riêng của một chất được xác định bằng khối lượng của một đơn vị thể tích chất đó.
Công thức tính khối lượng riêng: D = m / V
- D là khối lượng riêng của chất (đơn vị thường dùng:
kg/m³hoặcg/cm³). - m là khối lượng của vật (đơn vị:
kghoặcg). - V là thể tích của vật (đơn vị:
m³hoặccm³).
Bảng khối lượng riêng của một số chất (ở 20 °C)
| Chất rắn | Khối lượng riêng (kg/m³) | Chất lỏng | Khối lượng riêng (kg/m³) |
|---|---|---|---|
| Vàng | 19 300 | Thủy ngân | 13 600 |
| Chì | 11 300 | Nước nguyên chất | 1 000 |
| Đồng | 8 900 | Dầu ăn | 800 |
| Sắt | 7 800 | Cồn (Ethanol) | 790 |
II. PHƯƠNG PHÁP THỰC HÀNH ĐO KHỐI LƯỢNG RIÊNG
1. Xác định khối lượng riêng của một vật rắn có hình dạng bất kì (không thấm nước)
- Bước 1: Dùng cân điện tử hoặc cân Rô-béc-van để đo khối lượng (
m) của vật rắn. - Bước 2: Rót một lượng nước vào bình chia độ, đọc giá trị thể tích nước ban đầu (
V1). - Bước 3: Thả chìm hoàn toàn vật rắn vào bình chia độ, đọc giá trị thể tích nước lúc này (
V2). Thể tích của vật rắn được tính bằng:V = V2 - V1. - Bước 4: Sử dụng công thức
D = m / Vđể tính ra khối lượng riêng của vật rắn vừa đo.
2. Xác định khối lượng riêng của một chất lỏng
- Bước 1: Đo khối lượng của bình chia độ rỗng không chứa gì (
m1). - Bước 2: Rót một lượng chất lỏng cần đo vào bình chia độ. Đọc giá trị thể tích của chất lỏng đó (
V). - Bước 3: Đặt bình chia độ đã chứa chất lỏng lên cân để đo tổng khối lượng lúc này (
m2). - Bước 4: Tính khối lượng của riêng phần chất lỏng:
m = m2 - m1. - Bước 5: Áp dụng công thức
D = m / Vđể tính khối lượng riêng của chất lỏng.
III. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP & VẬN DỤNG (CÓ ĐÁP ÁN CHI TIẾT)
???? BÀI TẬP CUỐI BÀI & ĐÁP ÁN CHI TIẾT
Bài tập 1 (Nhận biết): Một khối kim loại có khối lượng 15,6 kg và thể tích tương ứng là 0,002 m³. Tính khối lượng riêng của khối kim loại đó và cho biết khối kim loại này làm bằng chất gì bằng cách tra cứu bảng số liệu trên?
Lời giải chi tiết Bài tập 1:
- Khối lượng riêng của khối kim loại đó là:
D = m / V = 15,6 / 0,002 = 7 800 (kg/m³). - Tra cứu bảng số liệu khối lượng riêng ở mục I, chất có khối lượng riêng bằng 7 800 kg/m³ là Sắt.
➜ Kết luận: Khối lượng riêng của khối kim loại là 7 800 kg/m³ và khối kim loại này được làm bằng Sắt.
Bài tập 2 (Vận dụng thực tế): Hãy tính tổng khối lượng của không khí bên trong một lớp học có chiều dài 8 m, chiều rộng 6 m và chiều cao 3,5 m. Biết khối lượng riêng của không khí trong điều kiện tiêu chuẩn rơi vào khoảng 1,29 kg/m³.
Lời giải chi tiết Bài tập 2:
- Thể tích không khí bên trong lớp học (thể tích hình hộp chữ nhật của phòng học) là:
V = 8 × 6 × 3,5 = 168 (m³). - Từ công thức
D = m / V, ta suy ra công thức tính khối lượng:m = D × V. - Tổng khối lượng của không khí bên trong lớp học là:
m = 1,29 × 168 = 216,72 (kg).
➜ Kết luận: Tổng khối lượng không khí bên trong lớp học đó là 216,72 kg.