Bài 2 (Bài 31 SGK): Hệ vận động ở người - Sinh học 8
BÀI 2 (BÀI 31 SGK): HỆ VẬN ĐỘNG Ở NGƯỜI
❓ HỘP KHỞI ĐỘNG
Sự vận động của cơ thể người được thực hiện nhờ sự phối hợp hoạt động của các cơ quan nào? Tại sao khi chúng ta chạy, tốc độ và cường độ hoạt động của các hệ cơ quan khác như tuần hoàn, hô hấp cũng thay đổi theo?
I. CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ VẬN ĐỘNG
Hệ vận động ở người bao gồm bộ xương và hệ cơ (cơ vân). Sự phối hợp giữa xương, khớp và cơ tạo nên bộ khung nâng đỡ, bảo vệ và giúp cơ thể di chuyển dễ dàng.
1. Bộ xương
Bộ xương người trưởng thành có khoảng 206 chiếc xương, được chia làm 3 phần chính:
- Xương đầu: Gồm các xương khối sọ (bảo vệ não) và xương khối mặt (gồm xương hàm giúp nhai).
- Xương thân: Gồm cột sống (nhiều đốt sống khớp với nhau giúp cơ thể đứng thẳng và linh hoạt), lồng ngực (xương ức và các xương sườn giúp bảo vệ tim, phổi).
- Xương chi: Gồm xương chi trên (tay) và xương chi dưới (chân), có các khớp động linh hoạt phù hợp với chức năng lao động và di chuyển.
???? HOẠT ĐỘNG THẢO LUẬN XEM HÌNH
- Quan sát hình vẽ giải phẫu bộ xương người trong SGK, hãy chỉ ra các phần chính của bộ xương.
- Cho biết xương tay và xương chân có những đặc điểm nào giống và khác nhau giúp thích nghi với chức năng của chúng?
Nơi tiếp giáp giữa các xương gọi là khớp xương. Có 3 loại khớp chính:
- Khớp động: Khớp cử động linh hoạt nhờ có đĩa sụn và dịch khớp (ví dụ: khớp gối, khớp khuỷu tay, khớp vai).
- Khớp bán động: Khớp cử động hạn chế (ví dụ: khớp giữa các đốt sống, khớp mu).
- Khớp bất động: Khớp không thể cử động, các xương gắn chặt bằng răng cưa (ví dụ: khớp giữa các xương sọ).
2. Hệ cơ (Cơ vân)
Cơ thể người có khoảng 600 cơ vân tạo nên hệ cơ. Cấu tạo của cơ vân gồm hai phần chính là bụng cơ (chứa các sợi cơ co dãn) và gân cơ (bám vào xương giúp truyền lực). Chức năng chính của cơ là co dãn tạo lực kéo giúp xương dịch chuyển.
3. Chức năng của hệ vận động
???? KIẾN THỨC CỐT LÕI
Chức năng chính của hệ vận động bao gồm:
- Nâng đỡ: Định hình cấu trúc hình thái cơ thể, giúp cơ thể đứng vững trong không gian.
- Bảo vệ: Tạo thành các khoang xương bảo vệ các cơ quan nội tạng quan trọng (não, tim, phổi...).
- Vận động: Sự co dãn của cơ kéo theo sự chuyển động của các xương qua khớp động giúp cơ thể di chuyển, lao động.
II. SỰ PHỐI HỢP HOẠT ĐỘNG CỦA CƠ - XƯƠNG - KHỚP
Sự phát triển lực và chuyển động xảy ra theo nguyên lý đòn bẩy. Khi cơ co, gân cơ kéo xương làm xương quay quanh trục khớp động, tạo ra chuyển động của cơ thể.
Ví dụ về sự phối hợp khi gấp và duỗi tay:
- Khi gấp tay: Cơ nhị đầu cánh tay (cơ gấp) co lại, bụng cơ phình to, đồng thời cơ tam đầu cánh tay (cơ duỗi) dãn ra. Lực co cơ kéo xương quay và xương trụ hướng về phía xương cánh tay.
- Khi duỗi tay: Cơ nhị đầu cánh tay dãn ra và cơ tam đầu cánh tay co lại để kéo cẳng tay duỗi thẳng.
III. BẢO VỆ HỆ VẬN ĐỘNG
Để giữ cho hệ vận động khỏe mạnh và phòng ngừa dị tật, chúng ta cần duy trì lối sống khoa học:
- Chế độ dinh dưỡng: Cung cấp đủ Vitamin D và Calcium giúp xương chắc khỏe, tránh bệnh còi xương ở trẻ em và loãng xương ở người lớn.
- Tư thế hoạt động: Khi ngồi học, làm việc cần giữ thẳng lưng, không mang vác vật nặng quá sức hoặc mang lệch một bên vai để tránh tật cong vẹo cột sống.
- Tăng cường luyện tập: Thường xuyên rèn luyện thể dục thể thao phù hợp với lứa tuổi giúp tăng kích thước và độ dẻo dai của cơ, tăng độ bền bỉ của xương khớp.
IV. THỰC HÀNH SƠ CỨU KHI BỊ TỔN THƯƠNG HỆ VẬN ĐỘNG
???? QUY TRÌNH THỰC HÀNH SƠ CỨU GÃY XƯƠNG CẲNG TAY
- Bước 1: Đặt nạn nhân nằm hoặc ngồi yên vị trí, tuyệt đối không tự ý nắn bóp hay dịch chuyển mạnh vùng xương bị gãy.
- Bước 2: Đặt nẹp cố định dọc theo cẳng tay (từ khuỷu tay đến bàn tay), lót gạc hoặc vải mềm ở các đầu xương tiếp xúc nẹp.
- Bước 3: Dùng băng y tế quấn chặt vừa phải để cố định nẹp vào tay.
- Bước 4: Dùng băng vải đeo cẳng tay vào cổ nạn nhân tạo tư thế vuông góc, nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế gần nhất.
V. HỆ THỐNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM ÔN TẬP
- A. Xương ức.
- B. Các xương khối sọ.
- C. Xương sườn.
- D. Các đốt sống lưng.
- A. Khớp bán động.
- B. Khớp bất động.
- C. Khớp động.
- D. Khớp răng cưa.
- A. Giúp lưu thông máu trong lòng mạch.
- B. Tạo lực kéo làm xương dịch chuyển và sinh ra chuyển động.
- C. Tiết dịch tiêu hóa biến đổi thức ăn.
- D. Đẩy nước tiểu từ bóng đái ra ngoài.
- A. Nhịn ăn tối để giảm bớt khối lượng cơ thể.
- B. Luôn giữ tư thế ngồi học thẳng lưng, không cúi sát bàn hoặc mang cặp lệch một bên vai.
- C. Hạn chế tối đa việc đi lại và vận động thể thao.
- D. Chỉ nằm ngủ nghiêng về một phía duy nhất.