Bài 1 (Bài 2 SGK): Phản ứng hóa học - Hóa học 8
BÀI 1 (BÀI 2 SGK): PHẢN ỨNG HÓA HỌC
★ KHỞI ĐỘNG
Trong đời sống hằng ngày, chúng ta thường gặp rất nhiều hiện tượng biến đổi: Nước đá tan thành nước lỏng, củi cháy thành than và tro khí, đinh sắt để lâu ngày trong không khí bị gỉ sét...
Những biến đổi này thuộc loại hiện tượng gì? Làm sao để nhận biết có một chất mới được tạo thành?
I. BIẾN ĐỔI VẬT LÍ VÀ BIẾN ĐỔI HÓA HỌC
- 1. Biến đổi vật lí: Là hiện tượng chất có sự biến đổi về trạng thái, hình dạng, kích thước... nhưng vẫn giữ nguyên là chất ban đầu (không tạo thành chất mới).
Ví dụ: Nước đá nóng chảy thành nước lỏng, hòa tan đường vào nước thành nước đường, thủy tinh nóng chảy thổi thành bóng đèn. - 2. Biến đổi hóa học: Là hiện tượng chất có sự biến đổi và tạo thành chất mới.
Ví dụ: Đốt cháy củi khô thành tro và khí carbon dioxide, cho đinh sắt vào dung dịch acid thấy sủi bọt khí, sữa để lâu ngày bị chua.
???? HOẠT ĐỘNG THẢO LUẬN
CH1: Hãy phân loại các hiện tượng sau đây vào nhóm biến đổi vật lí hoặc biến đổi hóa học:
- a) Thủy tinh nóng chảy được thổi thành bình hoa. (Biến đổi vật lí)
- b) Đốt cháy khí methane (khí gas) thu được khí carbon dioxide và hơi nước. (Biến đổi hóa học)
- c) Sắt được rèn thành dao, kéo. (Biến đổi vật lí)
- d) Lên men rượu từ tinh bột. (Biến đổi hóa học)
II. PHẢN ỨNG HÓA HỌC
1. Khái niệm
Quá trình biến đổi từ chất này thành chất khác được gọi là phản ứng hóa học.
- Chất ban đầu bị biến đổi gọi là chất phản ứng (hoặc chất tham gia).
- Chất mới sinh ra được gọi là sản phẩm.
SƠ ĐỒ CHỮ CỦA PHẢN ỨNG HÓA HỌC
Tên các chất phản ứng ───► Tên các sản phẩm
2. Diễn biến của phản ứng hóa học
Trong phản ứng hóa học, chỉ có liên kết giữa các nguyên tử thay đổi làm cho phân tử này biến đổi thành phân tử khác. Kết quả là chất này biến đổi thành chất khác. Tuy nhiên, số lượng nguyên tử của mỗi nguyên tố vẫn giữ nguyên trước và sau phản ứng.
III. DẤU HIỆU NHẬN BIẾT PHẢN ỨNG HÓA HỌC XẢY RA
Phản ứng hóa học xảy ra khi có một hoặc nhiều dấu hiệu trực quan sau đây:
- Thay đổi màu sắc, mùi vị của các chất.
- Xuất hiện chất khí (sủi bọt khí) thoát ra khỏi hệ phản ứng.
- Xuất hiện chất kết tủa (chất rắn không tan) lắng xuống.
- Sự tỏa nhiệt hoặc phát sáng ra môi trường xung quanh.
IV. PHẢN ỨNG TỎA NHIỆT VÀ PHẢN ỨNG THU NHIỆT
- Phản ứng tỏa nhiệt: Là phản ứng giải phóng năng lượng dưới dạng nhiệt ra môi trường xung quanh. Ví dụ: Phản ứng đốt cháy than, cồn, xăng dầu dùng để sưởi ấm, đun nấu.
- Phản ứng thu nhiệt: Là phản ứng hấp thụ năng lượng dưới dạng nhiệt từ môi trường xung quanh. Ví dụ: Phản ứng nung đá vôi (đòi hỏi cung cấp nhiệt liên tục), phản ứng phân hủy đường.
???? EM CÓ BIẾT?
Các phản ứng đốt cháy nhiên liệu (than, củi, xăng, gas...) đều là phản ứng tỏa nhiệt. Năng lượng nhiệt này đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong đời sống (đun nấu, sưởi ấm) và công nghiệp (chạy động cơ, sản xuất điện). Tuy nhiên, việc đốt cháy quá nhiều nhiên liệu hóa thạch sinh ra khí CO2 gây hiệu ứng nhà kính làm Trái Đất nóng lên.
V. CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM ÔN TẬP
- A. Đường tan vào nước thành nước đường.
- B. Thanh sắt hơ nóng kéo dài thành sợi.
- C. Cơm để ngoài không khí bị thiu.
- D. Tuyết tan thành nước lỏng.
- A. Số lượng các nguyên tử của mỗi nguyên tố.
- B. Liên kết giữa các nguyên tử.
- C. Tổng khối lượng các chất trước và sau phản ứng.
- D. Bản chất của các nguyên tử.
- A. Nước ───► Hydrogen + Oxygen
- B. Hydrogen + Nước ───► Oxygen
- C. Oxygen + Nước ───► Hydrogen
- D. Hydrogen + Oxygen ───► Nước
- A. Phản ứng tỏa nhiệt.
- B. Phản ứng thu nhiệt.
- C. Phản ứng trung hòa.
- D. Hiện tượng vật lí thuần túy.