Bài 2: Hình chiếu vuông góc - Công nghệ 8
BÀI 2: HÌNH CHIẾU VUÔNG GÓC
★ KHỞI ĐỘNG
Làm thế nào để biểu diễn một vật thể ba chiều (3D) lên trên một mặt phẳng bản vẽ hai chiều (2D) một cách chính xác nhất để người thợ nhìn vào có thể hình dung đúng hình dạng và chế tạo được? Bài học này sẽ giúp các em tìm hiểu phương pháp đó.
I. KHÁI NIỆM VỀ HÌNH CHIẾU VUÔNG GÓC
Để biểu diễn hình dạng của một vật thể, người ta sử dụng phép chiếu vuông góc. Trong phép chiếu vuông góc, các tia chiếu hướng song song với nhau và vuông góc với mặt phẳng chiếu.
Để xây dựng hệ thống hình chiếu vuông góc toàn diện, người ta sử dụng 3 mặt phẳng chiếu vuông góc với nhau:
- Mặt phẳng chiếu đứng (mặt chính diện): Nằm ở phía sau vật thể.
- Mặt phẳng chiếu bằng (mặt nằm ngang): Nằm ở phía dưới vật thể.
- Mặt phẳng chiếu cạnh (mặt cạnh bên): Nằm ở phía bên phải vật thể.
II. HỆ THỐNG CÁC HÌNH CHIẾU VUÔNG GÓC
1. Tên gọi các hình chiếu ứng với các hướng chiếu
- Hình chiếu đứng: Có hướng chiếu từ trước tới, biểu diễn mặt trước của vật thể.
- Hình chiếu bằng: Có hướng chiếu từ trên xuống, biểu diễn mặt trên của vật thể.
- Hình chiếu cạnh: Có hướng chiếu từ trái sang, biểu diễn mặt bên trái của vật thể.
2. Quy chuẩn vị trí của các hình chiếu trên bản vẽ kỹ thuật
Sau khi chiếu, các mặt phẳng chiếu bằng và chiếu cạnh được xoay phẳng trùng về mặt phẳng chiếu đứng. Vị trí sắp xếp quy chuẩn trên bản vẽ như sau:
???? KIẾN THỨC CỐT LÕI
- Hình chiếu đứng được chọn làm hình chiếu chính ở góc trên bên trái.
- Hình chiếu bằng nằm ngay DƯỚI hình chiếu đứng.
- Hình chiếu cạnh nằm ngay bên PHẢI hình chiếu đứng.
III. HÌNH CHIẾU VUÔNG GÓC CỦA MỘT SỐ KHỐI HÌNH HỌC
- Khối đa diện (Hình hộp chữ nhật, hình chóp đều, lăng trụ đều): Các hình chiếu vuông góc thường có dạng là các hình phẳng đa giác như hình chữ nhật, hình tam giác, hình đa giác đều.
- Khối tròn xoay (Hình trụ, hình nón, hình cầu): Các hình chiếu luôn có ít nhất một hoặc tất cả các hình chiếu chứa đường tròn. Trên bản vẽ, các khối tròn xoay bắt buộc phải được vẽ thêm đường tâm, đường trục đối xứng bằng nét chấm gạch mảnh.
???? HOẠT ĐỘNG THẢO LUẬN
Câu hỏi: Hãy quan sát một vật thể hình chữ L đơn giản. Dự đoán xem hình chiếu đứng, hình chiếu bằng và hình chiếu cạnh của vật thể này sẽ có hình dạng phẳng gì? Hãy phác thảo nhanh ra giấy nháp trước khi đối chiếu kết quả.
IV. BÀI TẬP LUYỆN TẬP & VẬN DỤNG
???? BÀI TẬP CUỐI BÀI & LỜI GIẢI CHI TIẾT
Bài tập 1: Khi vẽ hình chiếu vuông góc, nếu ta bố trí hình chiếu bằng nằm ở bên phải hình chiếu đứng và hình chiếu cạnh nằm ở phía dưới hình chiếu đứng thì bản vẽ có đúng quy chuẩn tiêu chuẩn kỹ thuật không? Tại sao?
➜ Lời giải chi tiết: Bố trí như vậy là SAI quy chuẩn. Theo tiêu chuẩn bản vẽ kỹ thuật (TCVN và ISO), hình chiếu bằng bắt buộc phải đặt ngay dưới hình chiếu đứng, và hình chiếu cạnh bắt buộc phải đặt ngay bên phải hình chiếu đứng. Việc đặt sai vị trí sẽ khiến các đường gióng liên kết hình học bị lệch, gây hiểu sai hoàn toàn cấu trúc vật thể.
Bài tập 2: Một khối nón cụt có hướng chiếu từ trước nhìn vào là một hình thang cân. Hỏi hướng chiếu từ trên xuống (hình chiếu bằng) của khối nón cụt này sẽ có hình dạng như thế nào?
➜ Lời giải chi tiết: Khi nhìn khối nón cụt theo hướng chiếu từ trên xuống dưới (hình chiếu bằng), ta sẽ thấy đỉnh nhỏ phía trên và đáy lớn phía dưới cùng xuất hiện. Do đó, hình chiếu bằng của khối nón cụt sẽ gồm hai đường tròn đồng tâm. Ngoài ra, ta cần vẽ thêm hai đường trục tâm vuông góc cắt nhau ở tâm bằng nét chấm gạch mảnh theo đúng quy chuẩn khối tròn xoay.
V. VIDEO BÀI GIẢNG TRỰC TUYẾN
Học sinh xem video bài giảng trực tuyến dưới đây để trực quan hóa phép chiếu vuông góc 3D: