Bài 1: Tiêu chuẩn bản vẽ kỹ thuật - Công nghệ 8
BÀI 1: TIÊU CHUẨN BẢN VẼ KỸ THUẬT
★ HỘP KHỞI ĐỘNG
Trong đời sống và sản xuất, tại sao các kỹ sư, người công nhân ở các quốc gia khác nhau dù bất đồng về ngôn ngữ nhưng vẫn có thể đọc hiểu và chế tạo chính xác cùng một chi tiết máy dựa trên một bản vẽ kỹ thuật? Bản vẽ kỹ thuật có những quy chuẩn chung nào bắt buộc phải tuân theo?
I. KHÁI NIỆM VỀ BẢN VẼ KỸ THUẬT
- Bản vẽ kỹ thuật (gọi tắt là bản vẽ) là tài liệu kỹ thuật trình bày các thông tin kỹ thuật của sản phẩm dưới dạng các hình vẽ và các ký hiệu theo các quy tắc thống nhất.
- Phân loại: Có hai nhóm bản vẽ kỹ thuật lớn bao gồm:
- Bản vẽ cơ khí: Liên quan đến thiết kế, chế tạo, lắp ráp, sử dụng máy móc và thiết bị.
- Bản vẽ xây dựng: Liên quan đến thiết kế, thi công, sử dụng các công trình kiến trúc và xây dựng.
II. CÁC TIÊU CHUẨN BẢN VẼ KỸ THUẬT TRỌNG TÂM
1. Tiêu chuẩn Khổ giấy (ISO 5457)
Bản vẽ kỹ thuật được vẽ trên các khổ giấy tiêu chuẩn. Các khổ giấy chính được lập ra từ khổ giấy A0.
| Khổ giấy | Kích thước (mm) |
|---|---|
| A0 | 1189 × 841 |
| A1 | 841 × 594 |
| A2 | 594 × 420 |
| A3 | 420 × 297 |
| A4 | 297 × 210 |
2. Tiêu chuẩn Tỷ lệ (ISO 5455)
Tỷ lệ là tỷ số giữa kích thước đo được trên hình biểu diễn của bản vẽ và kích thước thực tế tương ứng trên vật thể:
- Tỷ lệ nguyên hình (1:1): Kích thước bản vẽ bằng kích thước thực tế.
- Tỷ lệ thu nhỏ (1:2, 1:5, 1:10...): Kích thước bản vẽ nhỏ hơn kích thước thực tế.
- Tỷ lệ phóng to (2:1, 5:1, 10:1...): Kích thước bản vẽ lớn hơn kích thước thực tế.
3. Tiêu chuẩn Nét vẽ (ISO 128)
Bản vẽ kỹ thuật được cấu thành từ nhiều loại nét vẽ có hình dạng và kích thước khác nhau:
- Nét liền đậm: Dùng vẽ đường bao thấy, cạnh thấy.
- Nét liền mảnh: Dùng vẽ đường kích thước, đường gióng, đường gạch gạch trên mặt cắt.
- Nét đứt mảnh: Dùng vẽ đường bao khuất, cạnh khuất.
- Nét chấm gạch mảnh: Dùng vẽ đường tâm, đường trục đối xứng.
4. Tiêu chuẩn Ghi kích thước (ISO 129)
- Kích thước trên bản vẽ biểu diễn độ lớn thực tế của vật thể, không phụ thuộc vào tỷ lệ bản vẽ.
- Đơn vị đo kích thước dài mặc định trên bản vẽ là milimét (mm) và không cần ghi đơn vị sau chữ số.
- Cấu trúc ghi kích thước gồm: Đường gióng kích thước, đường kích thước (có mũi tên ở hai đầu) và chữ số kích thước nằm phía trên đường kích thước.
???? HOẠT ĐỘNG THẢO LUẬN
- Hãy quan sát một bản vẽ lắp cơ khí đơn giản và cho biết:
- Bản vẽ sử dụng những khổ giấy nào và tỷ lệ nào?
- Phân biệt các nét vẽ liền đậm và nét đứt mảnh trên bản vẽ đó.
- Nếu một vật thể có chiều dài thực tế là 500 mm, khi vẽ với tỷ lệ 1:5 thì chiều dài hiển thị trên bản vẽ là bao nhiêu? Chữ số kích thước ghi trên bản vẽ lúc này sẽ là bao nhiêu?
???? HỘP LUYỆN TẬP & VẬN DỤNG CÓ ĐÁP ÁN
Bài tập 1: Bản vẽ có tỷ lệ ghi là 1:2. Kích thước đo được trên bản vẽ của một chi tiết là 25 mm. Hỏi kích thước thực tế ngoài đời của chi tiết đó là bao nhiêu?
➜ Lời giải chi tiết: Tỷ lệ 1:2 là tỷ lệ thu nhỏ, nghĩa là kích thước trên bản vẽ nhỏ hơn kích thước thực tế 2 lần. Do đó, kích thước thực tế của chi tiết là: 25 × 2 = 50 (mm).
Bài tập 2: Khi ghi chữ số kích thước trên bản vẽ kỹ thuật, nếu đường kích thước nằm ngang thì chữ số kích thước phải được đặt ở vị trí nào?
➜ Lời giải chi tiết: Theo quy chuẩn ghi kích thước (ISO 129), khi đường kích thước nằm ngang, chữ số kích thước phải được ghi ở phía trên đường kích thước và hướng lên trên, không được để đường kích thước cắt ngang qua chữ số.
III. VIDEO BÀI GIẢNG TRỰC TUYẾN
Học sinh theo dõi video bài giảng dưới đây để nắm vững các tiêu chuẩn trình bày bản vẽ kỹ thuật: